Północno-wschodnie Mistrzejowice należą obecnie do najszybciej zmieniających się części Krakowa. Nowa infrastruktura komunikacyjna, rozwój kolei aglomeracyjnej i budowa linii tramwajowej sprawiają, że rejon ulic Powstańców i Piasta Kołodzieja coraz wyraźniej przestaje być peryferyjnym fragmentem miasta. Jednocześnie wciąż istnieją tu tereny, które pozostają niewykorzystane lub funkcjonują według zasad sprzed wielu lat.
W urbanistyce takie obszary określane są mianem brownfieldów. To tereny poprzemysłowe, usługowe, techniczne lub rezerwowe, które utraciły swoje pierwotne funkcje i nie odpowiadają już współczesnym potrzebom miasta. W wielu krajach ich ponowne zagospodarowanie stało się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju nowoczesnych dzielnic.
Nowy etap rozwoju Mistrzejowic
Jeszcze kilkanaście lat temu północne Mistrzejowice były przede wszystkim zapleczem osiedli mieszkaniowych i strefą o ograniczonej dostępności komunikacyjnej. Dziś sytuacja wygląda już zupełnie inaczej. Rozbudowa infrastruktury wyraźnie zmienia sposób funkcjonowania tego rejonu.
Nowa trasa tramwajowa KST IV połączy Mistrzejowice z obszarem ulic Mogilskiej, Meissnera i Lema, skracając czas dojazdu do centrum nawet o kilkanaście minut. Inwestycja obejmuje około 4,5 km nowego torowiska oraz rozbudowę przestrzeni towarzyszącej. Według aktualnych informacji miasta i wykonawcy projekt znajduje się w zaawansowanej fazie realizacji, a kolejne elementy układu drogowego i komunikacyjnego są sukcesywnie oddawane do użytku.
Równolegle zmienia się też układ drogowy północnego Krakowa. Obwodnica i rozwój sieci połączeń aglomeracyjnych sprawiają, że północno-wschodnie Mistrzejowice stają się coraz lepiej powiązane z resztą miasta.
Brownfieldy wracają do miast
W wielu polskich miastach podobne procesy prowadzą dziś do przekształcania terenów rezerwowych, poprzemysłowych lub usługowo-technicznych w nowe fragmenty tkanki miejskiej. Jeszcze do niedawna obszary takie często pozostawały „zamrożone”. Funkcjonowały według dawnych założeń planistycznych, mimo że ich otoczenie całkowicie zdążyło się już zmienić.
Dziś coraz częściej odchodzi się od myślenia o takich terenach wyłącznie przez pryzmat dawnych funkcji. W ich miejsce pojawia się podejście zakładające porządkowanie przestrzeni i tworzenie bardziej spójnych, wielofunkcyjnych fragmentów miasta, łączących mieszkania, usługi i funkcje społeczne.
Takie zmiany można obserwować w wielu polskich miastach. W Gdańsku podobne procesy obejmują część dawnych terenów przemysłowych rozwijanych poza historycznym centrum miasta. We Wrocławiu przekształcenia dotyczą m.in. wybranych terenów poprzemysłowych i magazynowych na zachodnich osiedlach, a w Poznaniu – dawnych obszarów technicznych i kolejowych położonych poza śródmiejską zabudową. W każdym z tych przypadków punktem wyjścia były miejsca, które przez lata pozostawały niedostosowane do zmieniającego się charakteru otoczenia.
Podobne procesy zachodzą dziś nie tylko w największych metropoliach, ale również w średnich miastach, gdzie dawne tereny przemysłowe lub usługowe zaczynają pełnić rolę nowych centrów lokalnej aktywności.
Północne Mistrzejowice w nowym kontekście
Podobny kierunek pojawia się w dyskusji o północno-wschodnich Mistrzejowicach. To obszar, który z jednej strony posiada dziś bardzo dobrą dostępność komunikacyjną, z drugiej jednak nadal zawiera tereny niedostosowane do obecnego charakteru dzielnicy.
W praktyce oznacza to coraz wyraźniejszy rozdźwięk pomiędzy dynamicznie rozwijającym się otoczeniem a sposobem zagospodarowania części tej przestrzeni, która nadal pozostaje słabo wykorzystana i odizolowana od codziennego życia mieszkańców. W urbanistyce właśnie takie miejsca najczęściej stają się przedmiotem dyskusji o uporządkowaniu i „domykaniu” tkanki miejskiej.
Nie tylko mieszkania
Współczesne przekształcenia terenów typu brownfield coraz rzadziej opierają się wyłącznie na jednej dominującej funkcji. Częściej, rozwój takich obszarów wpisuje się w ideę tzw. miasta 15-minutowego, w którym funkcje mieszkaniowe przenikają się z usługami, edukacją, terenami zielonymi i codzienną infrastrukturą społeczną. To właśnie taki model zaczyna dziś w dużej mierze decydować o jakości codziennego funkcjonowania mieszkańców i o tym, czy nowe fragmenty miasta stają się integralną częścią tkanki miejskiej.
W tym kontekście północno-wschodnie Mistrzejowice wydają się naturalnym miejscem do rozmowy o bardziej kompleksowym podejściu do rozwoju tej części Krakowa. Zwłaszcza że infrastruktura transportowa, która w wielu dzielnicach stanowi największą barierę rozwoju, jest tutaj już w dużej mierze tworzona lub gotowa.
Moment na nową rozmowę o przestrzeni
Rozwój miast coraz częściej polega dziś nie na poszerzaniu granic zabudowy, lecz na lepszym wykorzystaniu terenów znajdujących się już wewnątrz istniejącej struktury urbanistycznej. Szczególnie w dobrze skomunikowanych częściach miasta to właśnie tereny typu brownfield stają się naturalnym kierunkiem dalszych zmian.
W przypadku północno-wschodnich Mistrzejowic pytanie nie dotyczy już wyłącznie samej infrastruktury transportowej. Coraz bardziej aktualna staje się dyskusja o tym, jak powinny wyglądać kolejne etapy rozwoju tej części miasta i jakie funkcje najlepiej odpowiadałyby jej obecnemu potencjałowi. Szczególnie, że obszary położone przy granicach dużych miast coraz częściej konkurują z gminami ościennymi o nowych mieszkańców. W praktyce oznacza to, że dobrze skomunikowane tereny znajdujące się już w granicach miasta zaczynają odgrywać istotną rolę w budowaniu spójnej, funkcjonalnej struktury miejskiej.
Fot. By Igor123121 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=187656966